کلوتهای کویر شهداد را عصر ببین و ۴۵ دقیقه پیش از غروب رسمی کنارشان باش؛ از آبان تا نیمهٔ دی یعنی حدود ساعت چهار. آفتاب اینجا، بسته به این‌که کجای کلوتها بایستی، ده تا بیست دقیقه زودتر از ساعتِ اوقات شرعی پشت کوه‌های غرب کرمان می‌رود و کسی که سرِ غروب برسد، کلوتها را در سایه تحویل می‌گیرد. از مرکز کرمان تا اولین کلوتها حدود ۱۲۴ کیلومتر است و تا کلوتهای بلندِ کنار جاده ۱۴۳، یعنی دو ساعت و ربع تا دو ساعت و نیم رانندگی.
ساعت رسیدن به کلوتها در هر ماه
از کف کلوتها، کوه‌های غرب چند درجه بالای افق‌اند و نور طلایی حدود بیست دقیقه پیش از این‌که آفتاب پشتشان برود شروع می‌شود. افق شرق صاف است؛ اگر رو به دشتِ باز بایستی، نه پشت یک کلوت، طلوع سرِ ساعتش می‌رسد. جدول برای پانزدهمِ هر ماه است:
| ماه | کنار کلوتها باش | غروب رسمی | طلوع |
|---|---|---|---|
| مهر | ۱۶:۳۰ | ۱۷:۱۷ | ۵:۳۶ |
| آبان | ۱۶:۰۰ | ۱۶:۴۷ | ۵:۵۸ |
| آذر | ۱۵:۵۰ | ۱۶:۳۷ | ۶:۲۳ |
| دی | ۱۶:۰۵ | ۱۶:۵۱ | ۶:۳۷ |
| بهمن | ۱۶:۳۰ | ۱۷:۱۷ | ۶:۲۹ |
| اسفند | ۱۶:۵۵ | ۱۷:۴۱ | ۶:۰۰ |
| نوروز (۱ فروردین) | ۱۷:۰۵ | ۱۷:۵۱ | ۵:۴۲ |
اول و آخر ماه این ساعت‌ها تا حدود بیست دقیقه جابه‌جا می‌شوند. برای روز خودت، غروب شهداد را از هر جدول اوقات شرعی بردار و ۴۵ دقیقه از آن کم کن؛ از کرمان سه ساعت زودتر راه بیفت. ساعت رسمی از ۱۴۰۲ دیگر عوض نمی‌شود، پس این جدول سال بعد هم به کار می‌آید.
آفتاب که رفت، راه نیفت. آسمان تا حدود ۲۵ دقیقه بعد از غروب رسمی رنگ دارد و به نظر من بهترین قابِ کلوتها همین وقت است، وقتی جلوی آسمانِ نارنجی سیاه شده‌اند.
فصلش آبان تا اسفند است. مهر هنوز ظهرهای ۳۵ درجه‌ای دارد و فقط عصرش می‌ارزد، و از نیمهٔ اردیبهشت تا آخر شهریور اصلاً نرو؛ آن ماه‌ها تورها هم تعطیل‌اند.
چقدر نزدیکِ کلوتها بخوابیم؟
آن‌قدر نزدیک که غروب و طلوع را با هم داشته باشی، یعنی پایین گردنهٔ سیرچ، در روستاهای کنار جادهٔ کلوتها مثل شفیع‌آباد، ده‌سیف، ملک‌آباد و ولی‌آباد. فقط اگر یک غروب برایت بس است و باقی سفرت در خود کرمان می‌گذرد، شب را کرمان بمان.
مرز این دو انتخاب تونل سیرچ است: جاده از کرمان تا تونل بالا می‌رود و بعد یک‌نفس پایین می‌آید، تا کلوت‌هایی که حدود ۱۴۰۰ متر پایین‌تر از خود کرمان‌اند. یک‌روزه رفتن، نیمهٔ آبان، یعنی ساعت دوازده و نیم از کرمان راه بیفتی، دو در شهداد بنزین بزنی و سه و ربع کنار کلوتها باشی، که پیش از نور عصر کمی لایشان قدم بزنی، و حدود پنج و ربع برگردی. هشت شب در کرمانی، با پنج ساعت رانندگی که دو ساعت و نیمِ آخرش در تاریکی و روی جادهٔ کوهستانی گذشته.
پایین گردنه حساب برعکس است. از شفیع‌آباد تا اولین کلوتها حدود ۲۰ دقیقه راه است و تا کلوتهای اصلی کمی بیش از نیم ساعت؛ برای طلوع، سه ربع پیش از ساعت جدول راه بیفت. باد و گردوخاک، که شهداد کم ندارد، گاهی غروب را خراب می‌کند و آن‌وقت طلوع فردا شانس دوم توست؛ شب قبل پیش‌بینی شهداد و خبرهای گردوغبار کرمان را ببین. شب‌ها هم این پایین ملایم‌ترند: از آبان تا بهمن، شب‌های کرمان ۸ تا ۱۴ درجه سردتر از شهداد است.
اولین شبِ لوت را جایی بخواب که میزبانش کویر را برایت توضیح بدهد؛ بوم‌گردیِ شهدادیِ این فهرست چنین میزبانی دارد، با حیاطی باغ‌مانند و تخت، و کرمانی‌ها مال برنامهٔ یک‌غروبه‌اند.
اقامتگاه‌های شهداد و کرمان
بریم
(۳ نظر)۲ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی هوربانو (دو تخته)خلاصه نظرات مهمانانAIحیاطش پر از بوی گله و یه تخت توش هست که برای لم دادن و استراحت عالیه؛ میزبان هم کلی از کویر و شهداد براتون تعریف می‌کنه. فعلاً فقط ۲ نفر نظر دادن و هر دو امتیاز کامل دادن.هرشب از۲,۴۸۰,۰۰۰تومان
(۱ نظر)۱ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه ی ما (اتاق کُنج)خلاصه نظرات مهمانانAIفعلاً فقط یک مهمان اینجا مونده و امتیاز کامل داده، ولی جز یک «عالی بود» چیزی ننوشته؛ پس برای شناختش باید بیشتر به عکس‌ها تکیه کنی.هرشب از۲,۱۷۰,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۲ نظر)۲ اقامت موفقهتل سنتی کلیاس(کرسی)خلاصه نظرات مهمانانAIفقط دو نفر نظر دادن، ولی هر دو امتیاز کامل؛ جزئیات بیشتری از موندنشون ننوشتن، پس بهتره عکس‌ها رو ببینی.هرشب از۲۸,۶۷۰,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۶ نظر)۶ اقامت موفقویلا آرویناخلاصه نظرات مهمانانAIاتاق عین عکس‌هاست، حتی بهتر؛ وسایل نو و سالمه و یکی از مهمون‌ها نوشته بهترین اتاقی بوده که تو بریم دیده. از ۶ نفر، ۵ نفر امتیاز کامل دادن.هرشب از۱,۸۷۰,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۴۴ نظر)۲۱ اقامت موفقآپارتمان پارادیس (واحد ۳)خلاصه نظرات مهمانانAIتمیزی‌ش حرف اول رو می‌زنه؛ قالی‌ها نو، شوفاژ گرم و محیط ساکت، و دقیقاً همون چیزیه که تو عکس‌هاست. چندتا از مهمون‌ها دوباره برگشتن و یکی همون‌جا اقامتش رو دو روز تمدید کرده؛ تقریباً همه ۵ از ۵ دادن.هرشب ازشهداد و روستاهایش روی هم چند ده اقامتگاه بیشتر ندارند و بیشترِ مسافرهای سال نوروز می‌رسند. شب‌های پنجشنبه، نوروز و آخر هفتهٔ ماراتن شبانهٔ لوت را زود ببند؛ دورهٔ ۱۴۰۵ این ماراتن ۳۰ مهر و ۱ آبان در خود کلوت‌هاست. اگر سفرت به یکی از این شب‌ها خورده، اول خبر بگیر در شهداد و شفیع‌آباد برای آن شب اتاقی خالی مانده یا نه؛ اگر نمانده بود، کرمان بخواب و عصر برای غروب پایین بیا.
مهر ۱۴۰۵ قیمت شروعِ اتاق در بوم‌گردی‌های حیاط‌دارِ این روستاها از کمتر از یک میلیون تا ۲.۵ میلیون تومان بود و گران‌ترهای منطقه ۴.۴ تا ۵ میلیون. در شفیع‌آباد بعضی اتاق‌ها دستشویی‌شان آن‌طرف حیاط است؛ پیش از پرداخت همین را بپرس. شهداد، ۳۰ تا ۵۰ دقیقه تا کلوتها، اتاق هتل از حدود ۳.۸ میلیون داشت و بوم‌گردی‌های ۱.۶ تا ۲.۴ میلیونی. کرمان بیشترین انتخاب را دارد: هتل ساده ۱.۱ تا ۱.۴ میلیون، متوسط و خانهٔ سنتی ۲ تا ۳، و هتل‌های گران از ۷ میلیون.
شام را هم حساب کن: بعد از غروب که به روستا برمی‌گردی، رستوران آنجا انگشت‌شمار است و سفرهٔ میزبان را باید از قبل خواسته باشی؛ اگر بزقورمه دارد، همان را بخواه. برای راحتیِ هتلی دو راه داری: مجموعهٔ ستارهٔ لوت در ملک‌آباد، با رستوران و کافه، شبی ۷ تا ۲۳ میلیون تومان بسته به اتاق، یا خود شهداد، که برای خانواده و کسی که دیروقت می‌رسد راحت‌تر است و پمپ‌بنزینش دمِ دست است.
برای خودِ کرمان، از بازار تا رسیدن و رفتن، راهنمای کامل سفر به کرمان را ببین.
جادهٔ کویر شهداد و آخرین پمپ‌بنزین
کلوتها در استان کرمان‌اند، لبهٔ غربی لوت. از کرمان جادهٔ ماهان و بم را بگیر و حدود ۲۶ کیلومتر بعد به سمت سیرچ بپیچ؛ شهداد ۹۸ کیلومتر بعد از کرمان است و اگر جایی ۱۷۰ کیلومتر تا کلوتها خواندی، زیاد است. صبح را اگر برای باغ شازده گذاشته‌ای، از ماهان برو و ۳۰ کیلومتر به راه اضافه کن؛ باغ را کنار باقی جاهای دیدنی کرمان معرفی کرده‌ایم. از دوراهی سیرچ جاده دوطرفه و کوهستانی می‌شود و از تونل دوکیلومتری سیرچ می‌گذرد. دی ۱۳۹۸ و دی ۱۴۰۳ برف سنگین روی این گردنه نشست و جاده باز ماند، ولی بی‌زنجیرچرخ نمی‌شد رد شد. زمستان، صبحِ رفتن وضع گردنه را از ۱۴۱ بپرس.
بعد از شهداد، جادهٔ نهبندان از کنار همان روستاها می‌گذرد و حدود ۲۷ کیلومتر بعد به اولین کلوتها می‌رسد؛ بیشتر ماشین‌ها کنار کلوتهای بلندِ کیلومتر ۴۵ می‌ایستند. تا خودِ کلوتها آسفالت است و سواری راحت می‌رسد، ولی آخرین پمپ‌بنزین سر میدان پاسداران شهداد است؛ باک را همان‌جا پر کن. آنتن هم بعد از شهداد تکه‌تکه می‌شود و کنار کلوتها دستشویی یا مغازه‌ای پیدا نمی‌کنی؛ آب و خوراکی بردار و ساعت برگشتت را به میزبان یا کسی در شهر خبر بده.
غروبِ کلوتهای اصلی خلوت نیست. آخر هفته‌ها، و از همه بیشتر نوروز، آنجا صفِ ماشین‌هایی است که از کرمان آمده‌اند و بچه‌هایی که از کلوتها بالا می‌روند. کلوتها از کیلومتر ۲۷ به بعد کیلومترها کنار جاده‌اند؛ اگر جای اصلی شلوغ بود، جلوتر یا عقب‌تر بایست.
از تهران تا شهداد حدود ۱۰۹۰ کیلومتر است؛ اگر فقط یک آخر هفته داری، یکی از کویرهای نزدیک تهران را برو و کلوتها را برای سفری نگه دار که کرمان هم در آن هست.
بی‌راهنما تا کجای لوت می‌شود رفت؟
تا دو کیلومتری جادهٔ آسفالت، ولی همان‌جا هم آدم گم شده. شهریور ۱۳۹۵ چهار مسافر با موتور، دنبال سنگ آسمانی، از کنار کلوتها رفتند داخل همین نوار؛ دوتایشان چند ساعت بعد راه را پیدا کردند و دوتای دیگر صبح فردا پیدا شدند. ماشین را کنار آسفالت بگذار، که شنِ نرمِ لای کلوتها جای سواری نیست، و پیش از پیاده رفتن جایش را روی نقشهٔ آفلاینِ گوشی علامت بزن. مرزِ آن دو کیلومتر روی زمین خطی ندارد، پس طوری راه برو که جاده از چشمت نیفتد.
آن «حتماً با راهنما برو» که همه‌جا می‌شنوی مالِ بیرون از این نوار است. آن‌طرف‌تر یا مجوز و راهنمای مجاز می‌خواهد یا اصلاً ورودش ممنوع است، و مسئولان کرمان صاف می‌گویند آنجا بی‌راهنما گم شدن تقریباً حتمی است. دی ۱۴۰۲ یک ماشین آفرود در ریگ یلانِ لوتِ شهداد چپ کرد، با یک کشته و سه زخمی، و ۱۳ امدادگر هلال‌احمر حدود شش ساعت درگیرش بودند.
جادهٔ نهبندان را هم به هوای «کمی جلوتر» ادامه نده: حدود ۳۰۰ کیلومتر است و در تکه‌های طولانی‌اش، اگر ماشین وسط راه بماند، آنتنی نیست که کمک بخواهی. ریگ یلان و گندم بریان سفر جدایی‌اند که شاسی‌بلند و مجوز میراث فرهنگی کرمان می‌خواهند، و راهنمای مجازش را فقط آژانس‌های بند ب می‌فرستند. سمت کرمان تور بی‌مجوز ممنوع است؛ اگر میزبانت آفرود پیشنهاد داد، اول بپرس مجوز دارد یا نه.
سوالات متداول
برای دیدن ستاره‌ها کدام شب برویم؟
شبی نزدیک ماه نو؛ آسمان حدود یک ساعت و ربع بعد از غروب رسمی کاملاً تاریک می‌شود. در ۱۴۰۵ ماه نو حوالی ۱۸ آبان، ۱۸ آذر، ۱۷ دی، ۱۷ بهمن و ۱۷ اسفند است. یلدا سه شب مانده به ماه کامل است و نوروز ۱۴۰۶ هم با ماه کامل شروع می‌شود؛ آن شب‌ها کلوتها زیر مهتاب‌اند، نه زیر ستاره.
کویر شهداد واقعاً گرمترین نقطهٔ زمین است؟
عددهای ۷۰.۷ و ۸۰.۸ درجه دمای سطح زمیناند که ماهوارهها در مرکز لوت ثبت کردهاند، نه دمای هوای کنار کلوتها. بیشترین دمای هوایی که ایستگاه شهداد ثبت کرده ۵۳.۱ درجه است، آن هم در تابستان. روزهای آبان تا اسفند کنار کلوتها ملایم است.
دریاچهٔ کنار کلوتها هنوز آب دارد؟
سیل ۱۳۹۸ در لوتِ شهداد دو دریاچه درست کرد، یکی کنار جاده و یکی ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر داخل‌تر، که تا ۱۴۰۰ کوچک شده بودند. این‌که امسال آب دارند را از میزبانت بپرس. دریاچهٔ داخلی بیرون از نوار دو کیلومتری است و بی‌راهنما نباید سراغش بروی.
سافاری و تور کلوتها چقدر خرج دارد؟
خودِ کلوتهای کنار جاده ورودیه ندارند. نرخ شتر و چهارچرخِ آنجا را از خود متصدی یا میزبانت بپرس و مدت و مسیر را پیش از سوار شدن قطعی کن. تور خصوصی از کرمان برای یک ماشین تا چهار نفر، روی صفحههایی که مهر ۱۴۰۵ دیدم، ۳.۴ تا ۵.۹ میلیون تومان بود؛ بپرس رانندهراهنمایش رسمی است و بیمه و مجوز دارد یا نه.
عکس: Ninaras، ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY 4.0
