روی نقشه، نزدیک‌ترین کویر به تهران حوض سلطان است، حدود ۱۱۰ کیلومتر پایین‌تر کنار آزادراه قم؛ ولی آن‌جا فقط نمک است، نه شن و نه جایی برای خوابیدن. اولین کویر نزدیک تهران که هم شن دارد هم جای خواب، ابوزیدآباد است و بعد مرنجاب، هر دو کنار کاشان و حدود ۳ تا ۵ ساعت رانندگی از تهران. فرقشان را خاکیِ آخر راه میسازد: تا اولین تپه‌های ابوزیدآباد حدود ۸ کیلومتر است و از آران تا کاروانسرای مرنجاب ۴۵ تا ۵۰ کیلومتر.
کدام کویر نزدیک تهران واقعاً یک‌شبه جواب می‌دهد؟
با ماشین خودت و فقط یک شب، سه‌تا: ابوزیدآباد، مرنجاب و متینآباد. من مرنجاب را می‌گیرم، به خاطر کاروانسرای لب دریاچهٔ نمک و ریگ بلندش، به شرطی که شب داخل خودش بمانم. کمترین رانندگی و ارزان‌ترین جای خواب مال ابوزیدآباد است؛ برای سفر اول یا با بچه، متینآباد. اگر از شرق تهران راه می‌افتی و شن شرط نیست، حاجعلیقلی دامغان هم هست.
| کویر | از تهران | خاکیِ آخر راه | سواری تا کجا | یک شب بس است؟ |
|---|---|---|---|---|
| ابوزیدآباد و سیازگه | حدود ۲۷۵ کیلومتر، ۳ تا ۳ و نیم ساعت | حدود ۸ کیلومتر تا اولین تپه‌ها | پیش از رفتن از میزبان بپرس | بله |
| مرنجاب | حدود ۲۸۰ کیلومتر، ۴ تا ۵ و نیم ساعت | ۴۵ تا ۵۰ کیلومتر | کاروانسرا و لب دریاچهٔ نمک | بله، با یک روز بلند |
| متینآباد، نزدیک بادرود | حدود ۳۲۵ کیلومتر، حدود ۴ ساعت | ۵۰۰ متر | دمِ در | بله |
| حاجعلیقلی دامغان | حدود ۳۸۰ کیلومتر، حدود ۵ ساعت | ۷ تا ۹ کیلومتر شن‌ریزه و پوستهٔ نمک | لب کفه، فقط در هوای خشک | بله، با خواب در دامغان |
| ورزنه | ۵۲۰ تا ۵۶۰ کیلومتر، ۶ تا ۷ ساعت | — | — | نه، دست‌کم دو شب |
| مصر | ۷۱۰ تا ۷۳۰ کیلومتر، ۸ و نیم تا ۹ و نیم ساعت | — | — | نه، دو سه شب |
حوض سلطان را بگذار برای غروبِ مسیر برگشت. پارک ملی کویر، سمت ورامین و گرمسار، بی‌مجوز محیط زیست راهت نمی‌دهد، چادر زدن در آن ممنوع است و تنها جای خوابش، کاروانسرای قصر بهرام، هم مجوز می‌خواهد. ریگ جن، جنوب سمنان، اصلاً جاده ندارد و سفری چندروزه است با شاسی‌بلند و راهنمای کارکشته.
ورزنه و مصر را هم صفحه‌های تور «نزدیک تهران» می‌فروشند؛ برای آن سفرهای چندشبه، سفر به جنوب و کویر ایران را بخوان.
شبِ داخل کویر چقدر از شهر گران‌تر درمی‌آید؟
چند برابر، و برای مرنجاب به نظرم می‌ارزد: فقط داخل کویر غروب و آسمان شب و طلوع را یک‌جا داری، بی‌آن‌که ۴۵ کیلومتر خاکی را در تاریکی برانی.
داخل مرنجاب، اصل ماجرا کاروانسرای شاه‌عباسیِ کیلومتر ۴۵ است، کنار دریاچهٔ نمک. ۲۹ اتاق دارد و هیچ‌کدام حمام و دستشویی خودش را ندارد. زوج‌ها مدرک محرمیت لازم دارند. مهر امسال قیمت اتاق دوتخته‌اش را سه جا سه جور دیدم، از حدود ۵ تا ۱۵ میلیون تومان برای یک شب؛ جمع نهایی را با صبحانه موقع رزرو بپرس. کنسلیِ کمتر از ۷۲ ساعت مانده به ورود ۷۰ درصد پولت را می‌برد.
شهر برای ابوزیدآباد جواب می‌دهد، نه برای مرنجاب. ابوزیدآباد کاروانسرای صفوی خودش را دارد که حالا هتل است و تا شن پنج ده دقیقه راه است، و کلی خانهٔ بوم‌گردی، شبی حدود ۶۰۰ هزار تا ۴ میلیون تومان. آران و بیدگل سرِ جادهٔ مرنجاب است، با بوم‌گردی‌های شبی حدود ۲ تا ۳.۵ میلیون، و کاشان ۱۳ کیلومتر آن‌طرف‌تر، با بیشترین انتخاب، از حدود یک میلیون؛ ولی خوابیدن در این دو برای مرنجاب یعنی خاکی را همان روز دو بار بروی.
اگر پایگاهت شهر است، کارت‌های زیر در همین شهرهای لب کویرند، ابوزیدآباد و آران و بیدگل و کاشان؛ داخل خودِ مرنجاب اتاقی بینشان نیست.
بوم‌گردی‌های ابوزیدآباد، آران و بیدگل و کاشان
بریم
(۲ نظر)۲ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی شب های کاغذی (واحد 2)خلاصه نظرات مهمانانAIتنها مهمانی که تا حالا مونده امتیاز کامل داده و از تمیزی و فضای قشنگ خونه گفته؛ فقط پیدا کردن خودِ اقامتگاه براش سخت بوده، آدرس رو قبلش از میزبان بگیر.هرشب از۱,۰۵۰,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۱ نظر)۱ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی آوای کویر (3)خلاصه نظرات این اقامتگاه هنوز آماده نشده است.هرشب از۱,۵۰۰,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۲ نظر)۱ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی بمانی (واحد شهربانو) با صبحانه رایگانخلاصه نظرات این اقامتگاه هنوز آماده نشده است.هرشب از۴,۰۰۰,۰۰۰تومان
(۵ نظر)۴ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی هوگا (1)خلاصه نظرات مهمانانAIیکی از مهمون‌ها ملافه‌ی خودش رو برده بود ولی تمیزی رختخواب باعث شد اصلاً بازش نکنه؛ یه خانواده هم سه روز با سگشون موندن و میزبان، آقای ابوترابی، هم در دسترس بود هم راهنمای محلی‌شون. (از ۴ نظر)هرشب از۱,۶۹۵,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۱۴ نظر)۸ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه باغ تاریخی کیمیا (اتاق 1)خلاصه نظرات مهمانانAIشب‌ها توی باغ ساکته و آقای باهنر برای مهمون‌ها تار و سه‌تار می‌زنه؛ ملحفه و فرش و پتوها هم بی‌نقص تمیزن. فقط ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با ماشین تا مرکز شهر فاصله داره.هرشب از۲,۹۰۰,۰۰۰تومانبا سواری‌ای که دلت برایش می‌سوزد، متینآباد را بگیر: فقط ۵۰۰ متر آخرش خاکی است و اتاق‌ها و کومه‌هایش حمام خودشان را دارند. طبق فهرست دی ۱۴۰۴، کومهٔ دونفره شبی ۳.۳ و اتاق دونفره ۴ میلیون تومان بود و چادر کوچک ۱.۹ تا ۲.۴ میلیون؛ چادرها را فقط پاییز و بهار اجاره می‌دهند. شام را ۴۸ ساعت قبل سفارش بده، و آن‌جا آتش روشن کردن ممنوع است.
بقیهٔ اقامتگاه‌های داخل مرنجاب انگشت‌شمارند و مهر امسال شبی ۴.۸ تا ۹.۶ میلیون تومان بودند. تله‌شان این است که هر آگهی‌ای که اسم مرنجاب رویش است داخل کویر نیست؛ بعضی توی خود آران‌اند و «مسیر خاکی ندارد» را امتیاز حساب می‌کنند. بپرس از در تا اولین تپه چند کیلومتر خاکی است.
چقدر زودتر؟ ۲۹ اتاق برای شب پنجشنبه و تعطیلی‌های وسط هفته زیاد نیست؛ کاروانسرا را همین که تاریخت قطعی شد ببند. متینآباد تا ۲۰ روز مانده به ورود کنسلی رایگان دارد و زود گرفتنش ضرری ندارد. اگر شهر را انتخاب کردی، بوم‌گردی‌های ابوزیدآباد و آران و بیدگل را برای شب‌های خودت بگرد تا قیمت و خالی بودنشان را با تاریخ دقیق ببینی، و لوکیشن دقیق را پیش از تاریکی از میزبان بگیر.
با ماشین شخصی تا دریاچهٔ نمکِ مرنجاب
سواری اگر آرام برود، از آران تا کاروانسرا و لب دریاچه یک تا دو ساعته می‌رسد، با گردوخاکی که تا توی ماشین می‌آید. جاده از بلوار ارتش آران، کنار امامزاده محمد هلال، شروع می‌شود و تا خود کاروانسرا آسفالت نمی‌بیند؛ وسطش نه روستایی هست نه پمپ بنزینی. از ۱۴۰۳ تکه‌هایی از آن گریدر خورده و ۱۴۰۴ بهسازی‌اش شروع شد؛ وضع امروزش را از اقامتگاهت بپرس.
ریگ بلند، تپه‌های ۷۰ تا ۹۰ متری مرنجاب، ۴ تا ۸ کیلومتر بعد از کاروانسرا شروع می‌شود و شاسی‌بلند یا سافاری محلی می‌خواهد. کاروانسرا خودش سافاری دارد، از ۳.۵ میلیون تومان؛ بپرس برای هر ماشین است یا هر نفر. برنامهٔ یک روزِ آن‌جا را در کاروانسرای مرنجاب و دریاچه نمک نوشته‌ام.
بدی‌اش را هم بگویم. آخر هفته‌ها موتورها و آفرودها با پیاده‌ها روی همان شن‌اند؛ تیر امسال آفرودی حدود ۱۰ کیلومتر بعد از کاروانسرا چپ کرد و هر دو سرنشینش جان باختند، و آن‌جا زیرساخت امداد زمینی نیست. من اگر بتوانم وسط هفته می‌روم و روی شن از ردِ چرخ‌ها دور می‌مانم.
یک‌روزه هم می‌شود رفت، اگر ساعت ۵ صبح از تهران بزنی بیرون؛ ولی ۸ تا ۱۱ ساعت رانندگی است برای چند ساعت کویر. آبان تا دی آفتاب حدود ساعت پنج غروب می‌کند و برای این‌که خاکی را در تاریکی نرانی، باید درست وقتی شن قرمز می‌شود راه بیفتی. کسی که داخل مرنجاب مانده، غروب را می‌بیند و صبحِ بعد، تا ماشین‌های روز از آران برسند، لب دریاچهٔ نمک مال خودش است.
آخر هفته‌های بی‌ماه و روزهای پرریسک ۱۴۰۵
فصل این کویرها آبان تا اسفند است و تاریک‌ترین آخر هفته‌هایش در ۱۴۰۵ این‌هاست:
- پنجشنبه و جمعه ۱۹ و ۲۰ آذر، یک روز بعد از ماه نو، با زودترین غروب سال، ساعت ۱۶:۵۳.
- چهارشنبه تا جمعه ۱۶ تا ۱۸ دی: تعطیلی ۱۶ دی کنار ماه نوِ ۱۷ دی افتاده. اگر فقط یکی را می‌توانی، همین است؛ زود جا بگیر.
۱۵ و ۱۶ بهمن و عید فطرِ ۱۹ تا ۲۱ اسفند هم تاریک‌اند، هرچند اسفند بادی‌ترین ماه کویر است. تعطیلی ۲ دی را برای ستاره نگذار؛ ماه ۳ دی کامل است. برای خودِ شب رصد، ستاره‌بینی و رصد آسمان در کویر را ببین.
دو تاریخ را با احتیاط بچین: ۲۱ و ۲۲ آبان (فاطمیه) و حدود ۶ تا ۱۰ اسفند (شب‌های قدر). مرنجاب و سیازگه قبلاً در همین مناسبت‌ها بسته شده‌اند، معمولاً با خبری چند روز قبل، و مهمان‌های رزروکرده را گاهی راه داده‌اند و گاهی نه. پیش از پرداخت برای این شب‌ها از میزبان بپرس اگر کویر را بستند پولت چه می‌شود، و پیش از راه افتادن «ورود به کویر مرنجاب ممنوع» را در خبرها بگرد.
شب‌های آذر و دی در مرنجاب چند درجه است؟
به‌طور میانگین حدود صفر تا ۲ درجه. آبان هنوز ملایم است و شب‌های مرنجاب ۷ تا ۸ درجه؛ از نیمهٔ آذر یک‌باره پایین می‌آید. عددهای جدول میانگین سردترین ساعت شب در پنج زمستان اخیرند:
| کجا | نیمهٔ آذر تا نیمهٔ دی | نیمهٔ دی تا نیمهٔ بهمن |
|---|---|---|
| مرنجاب | ۲ درجه، ۲۲٪ زیر صفر | ۰.۳ درجه، ۴۴٪ |
| ابوزیدآباد | ۱.۸ درجه، ۲۸٪ | منفی ۰.۱ درجه، ۵۰٪ |
| متینآباد | ۲.۷ درجه، ۱۴٪ | ۱.۳ درجه، ۳۵٪ |
روی شنِ باز، دور از دیوارها، شب می‌تواند سردتر هم باشد. سردترین شبِ این داده در مرنجاب منفی ۶.۷ درجه بوده، و حاجعلیقلی، که بلندتر است، تا حدود منفی ۱۰ تا ۱۲ هم رفته.
غروب که شد، هوای روی شن زود سرد می‌شود؛ کلاه و دستکش ببر، با چراغ پیشانی برای برگشتن از تپه‌ها در تاریکی و یک بطری آب. برای روزهای بادی دستمال‌گردن بردار، و پهپاد را بی‌مجوز نبر؛ کار مسافرهایی را به زندان کشیده.
جای خوابت هرجا باشد، بپرس گرمایش اتاق کرسی است، بخاری یا اسپلیت. در کاروانسرا سرما یک معنی دیگر هم دارد: دستشویی بیرون اتاق است و ساعت دوِ نصفه‌شبِ دی باید از حیاط رد شوی، پس کاپشن و کفش بسته را کنار تشک بگذار، نه توی ماشین.
سوالات متداول
ورودیهٔ کویر مرنجاب امسال چقدر است؟
رقم ۱۴۰۵ را جایی ندیدم؛ در ۱۴۰۳ حدود ۱۰۰ هزار تومان بود. سرِ جادهٔ مرنجاب می‌گیرندش و اهالی کاشان و آران و بیدگل رایگان می‌روند. نزدیک سفر «ورودیه کویر مرنجاب» را در خبرها بگرد و از اقامتگاهت هم بپرس، چون یک بار مهمان‌های مجتمع‌های داخل مرنجاب نصف داده‌اند.
تور کویر از تهران را از چه آژانسی بگیرم؟
فقط از آژانسی که مجوز «بند ب» دارد. تورهای بیمجوزِ شبکههای اجتماعی بیمه ندارند، گاهی از راههای فرعی وارد منطقه میشوند و اگر اتفاقی بیفتد کسی جوابگو نیست.
کمپ کویر نزدیک تهران کجاست؟
حاضر و آمادهاش چادرهای متینآباد است، یکنفره تا چهارنفره با سرویس مشترک.
کویر حاجعلیقلی دامغان کجاست؟
۴۰ تا ۴۵ کیلومتر جنوبشرقی دامغان؛ آخرین جای خرید روستای خورزان است. کفهٔ رس و نمک است و باران از آن آینه میسازد، ولی رسِ خیس مثل صابون لیز است و گلچاله دارد؛ آن روزها از لبه تماشا کن. شب را دامغان بمان، که مهر امسال شبی حدود ۷۰۰ هزار تا ۳ میلیون تومان بود.
عکس: مصطفی معراجی (Mostafameraji)، ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 4.0
