روستای میمند در استان کرمان است، ۳۶ کیلومتری شمال‌شرق شهربابک، و از خود کرمان حدود ۲۳۴ کیلومتر و نزدیک سه ساعت راه دارد، از جادهٔ رفسنجان. از سمت کرمان اصلاً پایت به شهربابک نمی‌رسد: حدود ۱۸ کیلومتر مانده به شهر، به جادهٔ باریک میمند می‌پیچی و ۱۶ کیلومتر سربالایی می‌روی تا خانه‌هایی که در دل صخره کنده‌اند. اگر این خانه‌ها را با اهلشان می‌خواهی، نه با درهای بسته، در ماه‌های سرد برو؛ خانواده‌ها زمستان را همان‌جا می‌گذرانند.
اهالی میمند کدام ماه‌ها در خانه‌های صخره‌ای‌اند؟
در ماه‌های سرد، تقریباً از آبان تا اسفند. مردم میمند سالی سه بار جا عوض میکنند: بهار تا اوایل تابستان کنار آغل‌های دشت جنوبی‌اند، در فصل بره و شیر؛ تابستان و اوایل پاییز در آبادی‌های کوچکی کنار باغ‌ها و رودخانه‌های فصلی، میان تاکستان‌ها و گودال‌هایی که در آن‌ها دوشاب می‌جوشانند؛ و زمستان به کیچه‌ها، همین خانه‌های صخره‌ای، برمی‌گردند. یونسکو سال ۲۰۱۵ همین رفت‌وآمد را ثبت جهانی کرد.
زمان برگشت هر سال با سرما جابه‌جا میشود، از اوایل آبان تا آذر؛ اگر مهر یا آبان می‌روی، پیش از رزرو از میزبانت بپرس خانواده‌ها برگشته‌اند یا نه.
من اواخر آبان و آذر را می‌گیرم: خانواده‌ها برگشته‌اند و سرمای دی هنوز نرسیده. در ایستگاه هواشناسی شهربابک، حدود ۳۷۰ متر پایین‌تر از روستا، اواخر آبان و اوایل آذر روزها به‌طور میانگین ۱۸ درجه است و شب‌ها حدود یک درجه؛ دی و اوایل بهمن روزها ۱۰ و شب‌ها منفی ۴، و سردترین شب ثبت‌شده‌اش منفی ۱۸. خود میمند کمی سردتر است. شب بهمن در اتاقی سنگی با یک بخاری برقی می‌تواند تا صبح بیدارت نگه دارد و نوروز هم شب‌ها هنوز سرد است؛ کیسه‌خواب جای زیادی در صندوق عقب نمی‌گیرد.
اقامت در میمند، شهربابک یا رفسنجان؟
جای خواب در میمند را ساعت تعیین می‌کند. آذر آفتاب حدود ۱۶:۵۰ غروب می‌کند، بوم‌گردیِ دستکند بعد از ساعت ۱۹ مهمان نمی‌پذیرد و جادهٔ باریکِ آخر را نباید در تاریکی رفت. غروب و شب و صبح زودِ دره، پیش از رسیدن بازدیدکننده‌های یک‌روزه، فقط نصیب کسی میشود که در کیچه بخوابد و دستشوییِ بیرون از اتاق برایش مهم نباشد.
حمام توی اتاق می‌خواهی و رانندگی کم؟ بوم‌گردی منقل، در مرکز شهربابک و ۴۰ دقیقه پایین‌تر، اتاق‌هایی با دستشویی و دوش خودشان دارد و قیمتش از حدود ۳۳۰ هزار تومان شروع میشود؛ فقط پیش از غروب از دره راه بیفت.
برای هتل باید تا رفسنجان یا سیرجان بروی، هر کدام نزدیک دو ساعت تا دره؛ اولی سر راه کرمان است و دومی سر راه بندرعباس. هتل دوستاره شبی ۱.۴ تا ۲.۶ میلیون تومان است و بوم‌گردی‌های رفسنجان ۷۰۰ هزار تا حدود ۲.۵ میلیون؛ روزی که من نگاه کردم، هر دو دوستارهٔ رفسنجان پر بودند. رفتن تا دره و برگشتن نزدیک چهار ساعت رانندگی است، از حدود ده ساعت روشنایی یک روز آذر. برنامهٔ خودم شبی است در یکی از خانه‌های حیاط‌دار رفسنجان، صبح زود راه، و شب بعد در کیچه.
کرمان را برای میمند پایگاه نکن: رفت‌وبرگشتش حدود ۴۷۰ کیلومتر است، بیش از شش ساعت پشت فرمان برای چند ساعت دره. میمند را آخرِ سفر به کرمان بگذار، سر راه شیراز؛ این دور فقط حدود ۱۰۵ کیلومتر به جادهٔ کرمان–شیراز اضافه می‌کند.
شب پیش از دره را از اتاق‌های رفسنجان و سیرجان بردار و کرمان را برای شب اول یا آخرِ سفر کرمانت نگه دار؛ در بوم‌گردیِ سیرجان سرویس مشترک در ساختمان دیگری است، که در سرما راهش دراز میشود، ولی خانهٔ سیرجان آپارتمانی کامل است با حمام خودش.
جای خواب در راه میمند
بریم
(۶ نظر)۵ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی طرفه سپیدار ( ترنج) با صبحانه رایگانخلاصه نظرات مهمانانAIصبحونه‌ش خوشمزه‌ست و اتاق‌ها تمیز و مرتبن، ولی سرویس بهداشتی داخل اتاق نیست و تو یه ساختمون دیگه‌ست که تو سرما رفت‌وآمدش سخته. از ۵ نفری که نظر دادن، ۴ نفر امتیاز کامل دادن.هرشب از۲,۵۰۰,۰۰۰تومان
(۱۰ نظر)۷ اقامت موفقخانه مبله نارنجخلاصه نظرات مهمانانAIاز دستگاه تصفیه آب و قهوه‌ساز تا باربیکیوی تراس و پارکینگ مسقف، همه‌چیز هست؛ یکی وسیله‌ش رو جا گذاشته بود و میزبان در راه برگشت براش رسوند. هر ۷ نفری که موندن نزدیک امتیاز کامل دادن.هرشب از۲,۰۰۰,۰۰۰تومان
(۶ نظر)۵ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه خشتی (اتاق 1)خلاصه نظرات مهمانانAIخونه‌ی خشتی قدیمی با حیاط و تزیینات سنتی؛ آرومیش آدم رو از شلوغی شهر می‌بره و هر پنج نفری که موندن نمره‌ی بالا دادن. فقط از رفسنجان فاصله داره، با ماشین شخصی برید.هرشب از۱,۰۰۰,۰۰۰تومان
(۳ نظر)۲ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه خشتی(اتاق6)خلاصه نظرات مهمانانAIاتاقِ این خونه‌ی خشتی هم قشنگه هم تمیز، و هر دو مهمونی که تا حالا موندن راضی رفتن؛ فعلاً فقط همین دو نظر رو داره.هرشب از۲,۴۰۰,۰۰۰تومان
(۱ نظر)۱ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه ی ما (اتاق کُنج)خلاصه نظرات مهمانانAIفعلاً فقط یک مهمان اینجا مونده و امتیاز کامل داده، ولی جز یک «عالی بود» چیزی ننوشته؛ پس برای شناختش باید بیشتر به عکس‌ها تکیه کنی.هرشب از۲,۱۷۰,۰۰۰تومان
(۴ نظر)۴ اقامت موفقسوییت آرینخلاصه نظرات مهمانانAIسوئیت نقلیه و بیشتر اندازه‌ی دو نفره، ولی پارکینگش جا داره و محله‌اش امنه؛ یکی از مهمون‌ها قیمتش رو هم معقول دونسته. هر ۳ نفری که موندن امتیاز کامل دادن.هرشب از۱,۷۷۰,۰۰۰تومانشب کیچه از جنس اقامت در کاروان‌سراهای مسیر کویر است، با این فرق که دیوار و سقف اتاق خودِ صخره است: ۲۰ تا ۴۰ متر، اغلب بی‌پنجره، با رختخواب روی زمین. هیچ کیچه‌ای دستشویی و حمام خودش را ندارد و روستا شبکهٔ فاضلاب هم ندارد؛ سرویس مشترک گاهی تا اتاق راه زیادی دارد و خونه سنگی اصلاً دوش ندارد، مهمانش را به حمام عمومی روستا می‌فرستد. اتاق از حدود ۱.۱ میلیون تومان در کیچه خودمونی شروع میشود و در کهن‌دره به ۲.۴ میلیون می‌رسد؛ بن میمند نفری حساب می‌کند، ۱.۴۵ میلیون با صبحانه.
با بزرگ‌ترها یا بچه‌های کوچک، پله‌ها را بشمار: در کیچه خودمونی تا درِ اتاق ۵ تا ۱۲ پله است و اتاق‌های ۱ تا ۳ بن میمند بالای پله‌اند و برای سالمند و بچه مناسب نیستند.
کل دره حدود شش بوم‌گردی دارد، هرکدام با چهار پنج اتاق؛ یعنی بیست‌وچند اتاق برای همهٔ مهمان‌های یک پنجشنبه‌شب. پنجشنبه‌شبِ آذر را به محض قطعی شدن سفر بگیر و روز قبل از راه افتادن به خود اقامتگاه زنگ بزن که مطمئن شوی باز است؛ صفحهٔ رزرو صخره‌ای میمند، مثلاً، فعلاً بسته است.
دوراهیِ میمند و سربالایی آخر
از کرمان تا رفسنجان برو و از آن‌جا جادهٔ شهربابک را بگیر؛ حدود ۱۸ کیلومتر مانده به شهربابک، جادهٔ میمند رو به شمال جدا میشود. از یزد، ۲۸۲ کیلومتر و حدود سه ساعت و نیم، از انار به خود شهربابک می‌رسی و ۱۸ کیلومتر در جادهٔ رفسنجان جلو می‌روی تا همان دوراهی؛ از سیرجان هم رو به شمال به همین جاده می‌رسی. از شیراز ۴۴۸ و از تهران ۹۰۵ کیلومتر راه است، و با هواپیما فرودگاه‌های سیرجان و رفسنجان، ۱۱۰ تا ۱۳۰ کیلومتری روستا، از کرمان نزدیک‌ترند.
۱۶ کیلومتر آخر تا دمِ روستا آسفالت است و ماشین شاسی‌بلند نمی‌خواهد، ولی جاده دوطرفه، تنگ و فرسوده است و حدود ۳۰۰ متر بالا می‌رود.
بنزین را در رفسنجان یا شهربابک بزن. توی دره ایرانسل اینترنت 4G دارد و همراه اول در بهترین حالت EDGE، پس لوکیشن را پیش از دوراهی ذخیره کن. بارش اینجا بیشتر زمستانی است؛ برای سفرِ دی و بهمن، همان روز یک تماس با ۱۴۱ بگیر.
روستای میمند چند سال قدمت دارد؟
عدد دقیقی در کار نیست و درشت‌ترین عددها از همه کم‌پایه‌ترند. ارزیاب‌های ایکوموس، مشاور یونسکو، در ۲۰۱۵ از روی سفال‌ها پذیرفتند که اطراف میمند در قرن‌های ششم تا چهارم پیش از میلاد سکونتی بوده، ولی در خود روستا پیش از دورهٔ اسلامی نشانهٔ مستقیمی نیافتند و شکل گرفتن روستای دائمی را جایی پیش از قرن شانزدهم میلادی دانستند.
«دوازده هزار سال» از جای دیگری آمده. سال ۱۹۷۱ سنگ‌نگاره‌ای در شمال‌شرق میمند پیدا شد و عکسش را برای آندره لروا-گوران، پیش‌ازتاریخ‌شناس فرانسوی، فرستادند. او از روی همان عکس ده تا دوازده هزار سال حدس زد و خود پروندهٔ ثبت جهانی این تاریخ را قابل بازنگری می‌داند. آن عدد، اگر هم درست باشد، مال نقشی روی سنگ است، نه خانه‌ها.
رضا ریاحیان، باستان‌شناس و مدیر پایگاه میراث جهانی میمند، اردیبهشت امسال به روزنامهٔ اطلاعات گفت دوازده هزار سال ثابت نشده، چون کنده‌کاری‌ها کار ابزار فلزی به نظر می‌رسد، و هستهٔ اول روستا را هخامنشی یا اشکانی دانست.
خانه‌ها را نساخته‌اند، از کوه درآورده‌اند: سنگ نرم آتشفشانیِ دو دامنهٔ دره را تا پنج طبقه روی هم کنده‌اند. از حدود ۴۰۰ کیچه، ۱۲۳تا سالم مانده‌اند، هرکدام با یک تا هفت اتاقِ معمولاً سه در چهار متری و سقفی حدود دو متر، بیشترشان بی هیچ روزنی جز در. سقف‌ها از دود هیزمِ چند نسل سیاه‌اند؛ اهالی می‌گویند همین دوده سنگ را نگه می‌دارد. اگر قدت بلند است، دمِ اولین در سرت را بدزد.
پیاده در دره، از مسجد صخره‌ای تا حمام قدیمی
درِ بستهٔ کیچه را هم خانهٔ کسی حساب کن: کیچه خرید و فروش نمی‌شود و در خانواده به ارث می‌رسد، حتی وقتی کسی در آن زندگی نمی‌کند. بی‌دعوت، بناهای عمومی را می‌بینی: مسجدی کنده در صخره از دورهٔ قاجار، حسینیه‌ای با ستون‌های سنگی، حمام قدیمی، مدرسهٔ قدیم که حالا مرکز فرهنگی است، و کیچه‌ای که «آتشکده» صدایش میکنند و موزهٔ مردم‌شناسی شده؛ باز بودنشان را از میزبانت بپرس.
دره یک راه اصلی دارد که پیچ‌وتاب‌خوران بالا می‌رود و کوچه‌ای از آن جدا نمی‌شود. صندل را برای جای دیگری نگه دار؛ زیر پا سنگ ناهموار است و پله، و جاهایی دهانهٔ باز. هر جا زمین زیر پایت صاف شد، شاید روی بام خانهٔ کسی ایستاده‌ای. دوربین را هم پیش از اجازه رو به آدم‌ها، به‌خصوص زن‌ها، نگیر.
قاب عکس‌هایت را تیرهای چوبی برق خط می‌اندازند؛ زیرزمینی کردن سیم‌ها حدود ده سال پیش شروع شد و برای بی‌پولی نیمه‌کاره ماند.
سفرهٔ زمستانیِ دره قرمه دارد، گوشت ریزِ بره که برای ماه‌های سرد نگه می‌دارند، با نان کُرنو، داغ از تنوری که اینجا آن را هم در زمین کنده‌اند. شام را پیش از رسیدن سفارش بده؛ سوغاتِ ماندنی‌اش نمد و فرشِ کارِ همین دره است.
سوالات متداول
برای دیدن میمند بلیت میخرند؟
رقمی برای ۱۴۰۵ منتشر نشده و رقمهای چند سال اخیر از ورود رایگان تا عوارضِ هر ماشین و بلیتِ نفریِ فقط جمعهها پراکندهاند. نرخ امسال را از میزبانت یا پایگاه میراث جهانی میمند بپرس.
نوروز به میمند برویم؟
اگر از شلوغی فراری نیستی. در سال پرباران نوروزِ دره پر از شکوفهٔ صورتی و سفید است، ولی بیشتر خانواده‌ها همان روزها از کیچه‌ها راهی آغل‌ها می‌شوند؛ یعنی روستا درست در اوج مهمان خالی میشود. در سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ هفته‌های نوروز به‌تنهایی یک‌سوم تا دوسوم بازدیدکننده‌های کل سال را آوردند و چند سرویس بهداشتی عمومی روستا این روزها کم می‌آورند. دستکند هم پول رزروِ ۲۸ اسفند تا ۱۵ فروردین را پس نمی‌دهد.
روز میمند و جشن گلاب مال همین روستاست؟
نه. «روز میمند»، ۸ اردیبهشت، و جشنوارهٔ گل و گلاب مال میمندِ فارس است، در شهرستان فیروزآباد، حدود ۵۵۹ کیلومتر با جاده آن‌طرف‌تر.
بدون ماشین میشود به میمند رفت؟
سخت است. من خط اتوبوسی تا خود دره نمیشناسم؛ راه عملی ماشین خودت است، تور، یا دربست از شهربابک برای ۳۶ کیلومتر آخر. برای گشتن اطراف دره هم اقامتگاهها راهنمای محلی معرفی میکنند.
جمعیت روستای میمند چقدر است؟
سرشماری ۱۳۹۵ در خود روستا ۱۰۵ نفر در ۴۴ خانوار شمرد؛ ده سال پیش‌ترش ۶۷۴ نفر بودند.
عکس: Wojciech Kocot، ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 4.0
