ابیانه تا اواخر صبح مال کسی است که شب را کاشان مانده: اتوبوس‌های تورِ تهران زودتر نمی‌رسند و تا آن موقع کوچه‌های سرخ تقریباً خالی‌اند. رنگ پاییزش از نیمهٔ آبان تا اوایل آذر است؛ اوایل مهر باغ‌های دور روستا هنوز سبزند. از کاشان ۸۰ تا ۹۰ کیلومتر راه است، رو به جنوب‌شرق از آزادراه کاشان–نطنز، و تا خودِ روستا آسفالت.
یک شب کاشان، میان نیاسر و ابیانه
نیاسر و ابیانه را در یک روز نگنجان؛ هرکدام نیم‌روزی می‌خواهد، و شبِ میانشان را در کاشان بخواب.
- روز اول تا عصر: خودِ کاشان، به ترتیبی که در راهنمای سفر به کاشان آمده.
- روز اول، عصر: نیاسر و غروب از بالای چهارطاقی؛ شام در کاشان.
- روز دوم، ساعت ۷: از کاشان راه بیفت؛ حدود ۸:۲۰ در کوچه‌های ابیانه‌ای.
- روز دوم، با رسیدن اولین اتوبوس‌های تور: برگرد و ناهار کاشان باش، یا از جادهٔ نطنز رو به اصفهان برو.
راه ابیانه از آزادراه کاشان–نطنز
سر تابلوی ابیانه از آزادراه خارج شو. از آن‌جا حدود ۲۰ تا ۲۲ کیلومتر جادهٔ دوطرفه است که از هنجن و یارند و کمجان و برزه و طره می‌گذرد و در درهٔ برزرود بالا میرود تا خود روستا. ماشین معمولی بی‌دردسر میرود و کل راه از مرکز کاشان یک ساعت و ربع تا یک ساعت و نیم طول می‌کشد. از تهران، از راه قم و همین آزادراه، حدود ۳۲۰ کیلومتر است، کمی کمتر از چهار ساعت.
پیش از خروجی ابیانه، سایت غنی‌سازی نطنز کنار همین آزادراه است. آن‌جا توقف نکن، موبایل و دوربین را پایین بگیر و دوربین داشبورد را هم خاموش کن؛ عکس و فیلم گرفتن از چنین محدوده‌هایی جرم است. اگر هفتهٔ سفر از اطراف نطنز یا اصفهان خبر امنیتی آمد، ابیانه را بگذار برای سفر بعد؛ از کاشان هر راهی به آن از همین آزادراه می‌گذرد. نیم‌روزش را به قمصر بده، نیم ساعت جنوبِ کاشان و بیرون از این مسیر، و شب‌هایی که در کاشان گرفته‌ای هدر نمی‌رود.
ابیانه را چه ساعتی و در کدام هفتهٔ پاییز ببینیم؟
بین هشت و ده صبح، وسط هفته، و اگر رنگ می‌خواهی از نیمهٔ آبان به بعد. یکی از تورهای یکروزهٔ تهران ساعت ۵ صبح از ونک راه می‌افتد، با توقف‌ها حدود پنج ساعت در راه است و تازه اول خانههای کاشان را می‌گرداند. ساعت هشت کوچه‌ها تقریباً خالی است و دو ساعتی بعد، که اولین اتوبوس‌ها می‌رسند، زن‌های ابیانه بساطشان را باز می‌کنند. مسیر اصلی روستا حدود ۹۰۰ متر است و سه متر پهنا، و پنجشنبه و جمعه زود پر می‌شود.
سرمای صبح را جدی بگیر. اواخر آبان کاشان روزها حدود ۱۸ درجه است و شب‌ها حدود ۶. میانگین شبانه‌روزیِ شهر نطنز، حدود ۵۰۰ متر پایین‌تر از ابیانه، اواخر مهر حدود ۱۷ درجه است و اواخر آبان حدود نه و نیم؛ ابیانه، بالای ۲۱۰۰ متر، از هر دو سردتر است.
عکس‌گزارش‌های خبری ۲۹ آبان و ۹ آذر ۱۴۰۴ باغ‌های ابیانه را یکسره زرد و نارنجی نشان می‌دهند؛ در عکسی از ۱۱ آبان ۱۳۹۵ سپیدارها تازه نیمه‌زرد بودند. سالی که شب‌های سرد زودتر بیایند، سپیدارها و گردوها و سیب‌های دور روستا هم زودتر رنگ می‌گیرند. من اگر مجبور باشم بین مهر و آبان یکی را بگیرم، آبان را می‌گیرم، آن هم یک سه‌شنبه.
شب را کاشان بمانیم یا در خود ابیانه؟
برای بیشتر مسافرها کاشان، که میانِ نیاسر و ابیانه است و بیش از ده خانهٔ تاریخیِ هتل‌شده و صدها آگهی اجاره دارد. خودِ ابیانه فقط یک دلیل برای شب ماندن دارد، ولی دلیل خوبی است: عصر، وقتی آخرین اتوبوس تور رفته و زن‌ها بساطشان را جمع کرده‌اند، کوچه‌ها دوباره مال خود روستاست.
آن‌چه این‌جا می‌بینی در کاشان است، نه ابیانه: اتاق‌های خانه‌باغ تاریخی کیمیا، بیرون از بافت قدیم و در محله‌ای خلوت، و اقامتگاه هوگا؛ برای حرکتِ ساعت هفت، دور بودن از کوچه‌های تنگ بافت به کار می‌آید.
اقامتگاه‌های کاشان
بریم
(۵ نظر)۴ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی هوگا (1)خلاصه نظرات مهمانانAIیکی از مهمون‌ها ملافه‌ی خودش رو برده بود ولی تمیزی رختخواب باعث شد اصلاً بازش نکنه؛ یه خانواده هم سه روز با سگشون موندن و میزبان، آقای ابوترابی، هم در دسترس بود هم راهنمای محلی‌شون. (از ۴ نظر)هرشب از۱,۶۹۵,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۱۴ نظر)۸ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه باغ تاریخی کیمیا (اتاق 1)خلاصه نظرات مهمانانAIشب‌ها توی باغ ساکته و آقای باهنر برای مهمون‌ها تار و سه‌تار می‌زنه؛ ملحفه و فرش و پتوها هم بی‌نقص تمیزن. فقط ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با ماشین تا مرکز شهر فاصله داره.هرشب از۲,۹۰۰,۰۰۰تومان
رزرو آنی(۲ نظر)۲ اقامت موفقاقامتگاه بوم‌گردی خانه باغ تاریخی کیمیا (اتاق 3)خلاصه نظرات مهمانانAIتا حالا فقط دو نفر نظر دادن و هر دو امتیاز کامل؛ یکی‌شون نوشته از بس فضا و برخورد میزبان‌ها خوب بوده، دلش می‌خواسته بیشتر بمونه.هرشب از۴,۸۰۰,۰۰۰تومانخانهباغ حیاط باصفایی دارد، تا مرکز شهر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با ماشین است و میزبانش برای مهمان‌ها تار و سه‌تار می‌زند. اگر خودِ کاشان را بیشتر از ابیانه می‌خواهی، نزدیک بازار بخواب: خانههای تاریخی و بقیهٔ دیدنی‌های کاشان را پیاده می‌گردی، ولی کوچه‌های بافت باریک‌اند و ماشین همیشه تا دمِ در نمی‌آید.
قیمت‌هایی که اوایل مهر ۱۴۰۵ در سایتهای رزرو دیدم: اتاق در خانههای تاریخیِ هتل‌شده شبی حدود ۲.۹ تا ۹.۹ میلیون تومان، سوئیت سنتیِ کوچک برای دو نفر با صبحانه از حدود ۲ میلیون، و تخت کپسولی از حدود ۹۰۰ هزار. جمعِ هشت تا سیزده‌نفره، در کاشان و قمصر، خانهٔ سنتیِ دربست را شبی ۱.۴ تا ۲.۹ میلیون میگیرد، یعنی سهم هر نفر کمتر از همان تخت کپسولی.
ارزان‌ترین اتاقِ چند تا از همین هتل‌های تاریخی زیرزمین است؛ زیرزمینِ خانهٔ کویری را برای فرار از گرمای تابستان ساخته‌اند، نه برای منظره. پیش از پرداخت بپرس پنجره‌ای رو به حیاط دارد یا نه.
شبِ خودِ ابیانه انتخاب کمی دارد: حدود دوازده خانه و سوئیت سنتی در سایتهای اجاره، شبی ۸۵۰ هزار تا ۳ میلیون تومان، از خانهٔ چهارنفره تا خانه‌ای برای دوازده نفر، و کنارشان دو هتل سه‌ستاره با نمره‌های متوسط. با این تعداد برای کل روستا، رزرو ابیانه را همان روزی بکن که هفتهٔ سفرت معلوم شد، و هتل را پیش از هر چیز تلفنی بپرس این فصل باز است یا نه. ماشین به بافت روستا راه ندارد؛ بپرس از جای پارک تا در اتاق چقدر پله است، و در امکاناتِ آگهی ببین گرمایش چه دارد. اگر ننوشته، بپرس.
برای شب‌های کاشان، اقامتگاه‌های سنتی و بوم‌گردی کاشان را در بریم بگرد، و اگر اولین بار است در خانه‌ای قدیمی می‌خوابی، نکته‌های اقامت در خانههای سنتی را پیش از رزرو بخوان.
یک عصر در نیاسر
نیاسر ۳۰ تا ۳۵ کیلومتری شمال‌غرب کاشان است، نیم ساعت تا چهل دقیقه راه؛ اگر سال دیگر مهر آمدی، جمعه‌های دوم و سوم مهر را برایش نگذار، که جاده‌اش آن روزها پر از زائرهای قالی‌شویانِ مشهد اردهال است.
پاییز نیاسر گلاب ندارد؛ گلاب‌گیری از نیمهٔ اردیبهشت تا نیمهٔ خرداد است. آبشار ۲۵ متری‌اش هم، که از چشمهٔ اسکندریه آب میگیرد، این فصل کم‌آب‌ترین حالش را دارد. چیزی که پاییز می‌ارزد چهارطاقی ساسانی است، بنایی چهارده در چهارده متر روی تپه‌ای بالای شهر که نیاسر و باغ‌های گردویش از پایش پیداست. یک ساعت پیش از غروب آن بالا باش؛ اواسط مهر آفتاب حدود پنج و چهل دقیقهٔ عصر مینشیند و اواسط آبان حدود پنج و ده دقیقه.
غار رئیس کنار همین چهارطاقی است: دالان‌های دست‌کَند زیرزمینی، روی هم حدود دو و نیم کیلومتر در سه طبقه، که جاهایی از یک متر مربع هم تنگ‌ترند. اگر از جای تنگ دلت میگیرد، بیرون بمان و غروب را از همان بالا ببین.
خاک ابیانه چرا سرخ است؟
چون دیوارها را با خاک رسی‌ای اندود کرده‌اند که از معدنی درست کنار روستا می‌آید، خاکی پر از اکسید آهن؛ ابیانه را به معنای واقعی از خاکِ پای خودش ساخته‌اند. می‌گویند این اندود با نم گرفتن سفت‌تر می‌شود و عایق خوبی است. روستا پلکانی است و بام هر خانه حیاطِ خانهٔ بالایی.
زیر این رنگ، روستا از آن‌چه به نظر می‌آید قدیمی‌تر است: منبر چوبی مسجد جامعش تاریخ ۴۶۶ قمری را دارد، نزدیک هزار سال پیش، و درِ کنده‌کاری مسجد پرزله تاریخ ۷۰۱ را.
انتظار روستای پرجنب‌وجوشِ کارت‌پستال‌ها را نداشته باش. سرشماری ۱۳۹۵ فقط ۳۰۱ نفر ساکن شمرد و خیلی از خانواده‌ها سال‌هاست به اصفهان و کاشان و تهران رفته‌اند؛ پاییز بیشترِ درها بسته است. زن‌هایی که هنوز پیراهن بلند گلدار و چارقد سفیدِ گلدار می‌پوشند معمولاً عکس نمی‌دهند؛ پیش از بالا آوردن موبایل بپرس. موزهٔ مردم‌شناسی را هم روی حساب نیاور: ۱۴۰۳ به‌خاطر نبود کارمند بسته بود و سرویس‌های بهداشتی عمومی هم باز نبودند.
رستوران چندتایی بیشتر ندارد، مثل دومیلون دمِ ورودی، با قیمت‌های توریستی؛ اگر در منو گیپا یا آش جو دیدی، همان را بخواه، که غذای خودِ این دره است. سوغات را بگذار برای وقت رفتن: بساط زن‌ها همان موقعی باز می‌شود که اتوبوس‌ها می‌رسند، با کیسه‌های لواشکِ ترش و میوهٔ خشک، بادام، سیبِ باغ‌های دره و گردو. من همیشه یک کیسه گردو برای راه برگشت می‌خرم و تا پایین دره نصفش را شکسته‌ام.
سوالات متداول
ورودی ابیانه چقدر است؟
دهیاری برای هر ماشین عوارض میگیرد. آخرین رقمی که منتشر شده ۳۵ هزار تومان در مرداد ۱۴۰۳ بود و نرخ امسال جایی اعلام نشده؛ رقم را دمِ ورودی بپرس، یا نظرهای تازهٔ مسافرها را در صفحهٔ ابیانه در بلد و نشان ببین.
هتل ابیانه بهتر است یا ویونا؟
ویونا، اگر تلفنش را جواب بدهند. هر دو سهستارهاند، حدود ۳۰ اتاق دارند و در تمیزی نمرهٔ خوبی نگرفتهاند. ویونا ساختمانی پلکانی به سبک خانههای روستاست با رستوران و کافه، و در سایتهای رزرو ۳.۹ از ۵ گرفته؛ اوایل مهر ۱۴۰۵ آنلاین رزرو نمیشد. هتل ابیانه دکور و منظرهٔ خوبی دارد، ولی نمرهاش ۵.۷ از ۱۰ است، با اتاقها و وسایلی کهنه. اگر هیچکدام تلفنی باز بودنش را تأیید نکرد، دوازدهتایی خانه و سوئیت روستا مطمئنترند.
بدون ماشین چطور به ابیانه برویم؟
اتوبوس منظمی تا خود ابیانه پیدا نکردم. راههای واقعی تورهای یکروزهٔ کاشان و تهران است، یا دربستی از کاشان که چند ساعت منتظرت بماند؛ کرایهٔ انتظار را پیش از سوار شدن طی کن. با تور، ساعت رسیدن دیگر دست تو نیست.
ابیانه در زمستان هم دیدن دارد؟
دارد، ولی سرد: زمستان تا حدود ۱۰ درجه زیر صفر میرود و دی معمولاً برف مینشیند. اگر آذر یا دی میروی، پیش از حرکت وضع جادهٔ ابیانه را از ۱۴۱ بپرس و ببین میزبانت زنجیرچرخ را لازم میداند یا نه.
عکس: Bernard Gagnon، ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 4.0
